Hurtiglenkjer til innhald, navigasjon, søkjeboksen eller prøv ein annan layout

Ragnar Hovland si bok 'Ei vinterreise'

Her er du no :: www » nn » blogg » 2006 » november

Ei vinterreise (2001)

OK, eg var veik og hadde ikkje lese nok Hovland frå før av. Det var på tide med Ei vinterreise. Eg (i boka) var ein tidlegare indremisjonspredikant på jakt etter ei kvinne frå fortida. Medan han traska langs vegen blei han plukka opp av Tomas i Dalen, som plutseleg ville kjøyre han over halve Noreg til denne kvinna. Ungjenta Liv var òg på veg frå eller til noko, og fekk òg skyss. Tre merkelege figurar køyrde inn i natta og tala i lag. Mest ordrik var nok Tomas i Dalen, og det lukta Vestland på lang lei:

... eg er liksom ikkje motivert for det, som du ville ha sagt det, det er noko der. Så eg trur eg ventar. Av og til er det slik at berre ein ventar ei stund, så skjer det likevel noko slik at ein ikkje treng å gjere det der som ein har kvidd seg slik til. Eg veit ikkje om de andre har vore borti det fenomenet?

Han ser på oss, etter tur, men høyrer ikkje at nokon av oss svarer.

Landskapet, det som vi enno er i stand til å sjå av det, er blitt meir audt. Det er som å kjøre gjennom eit audt, sjeleleg landskap. Vegen er smalare, det sprett fram uventa svingar, og vi bevegar oss mellom store steinblokker og forkrøpla tre. Stundom er det auge som stirer på oss frå vegkantane, og eg ber ei stille bøn inne i meg om at Han må vere med oss endå ein gong, endå om vi ikkje har fortent det, og fri oss frå mørke krefter og all slags utyske med lysande auge, «from ghoulies and ghosties and long-leggety beasties and things that go bump in the night», som det står i den gamle bøna frå Cornwall.

– Kva er det for auge som lyser slik? spør Liv i baksetet.

– Ein veit aldri, seier Tomas i Dalen. – Kanskje er det han Andreas som sit der og ventar på deg, si tilkomande ...

– Festleg. Haa haa.

– ... kanskje er det ei einsleg gaupe som sit og gaupar seg, kanskje er det ein attgløymd sau, kanskje er det sjela til ei jente som har drukna ungen sin i myra. Det kan vere så mangt. Det kan det, ja.

– Ein skal ikkje spøke med slikt, seier eg.

Har du høyrt den om dei to bananane som var ute og gjekk tur på ein sti i skogen. Den eine var gul og den andre grønn. Den grønne stakk seg bort, medan den gule gjekk vidare. Etter ei stund hoppa plutseleg den grønne ut milla trea og ropte "Bø!" Den gule sa: "Å, så umoden du er!"

No, ja, nok moro – attende til boka. Tilsynelatande var forfattaren sjølv med i teksten som forteljar, han òg. Milla kapitla var det korte kursiverte tekstar med dato, ei slags road movie-aktig dagbok. Her er eit utdrag frå 13.5:

Det er ein dag eg skulle ønskje eg kunne ha sloppe å oppleve. Sola skin. Treet blir grønare og grønare. Og eg skal kanskje ikkje døy, men det spørs kor mykje betre det blir.

Forfattaren var alvorleg sjuk. Heldigvis var det på forsommaren, 14.5:

Det er meldt 22 grader i dag, og eg kjenner at dei fleste av dei alt har meldt seg. Det er gradene sine, det.

Attende til fiksjonen: Etter kvart som ferda gjekk øvi fjellet, kom eg litt inn under teksten og dei underliggjande skrømta kom fram:

– Har de tenkt over at det er litt underleg at det er vi tre som sit her i bilen? Har de ikkje tenkt over det? For vi passar ikkje saman i det heile tatt.

Han ler og tenner seg ein røyk og slår på bilradioen, og eg tenkjer at han har rett, men det gjer ikkje noko. Det er ikkje alltid at ting må passe saman, og ikkje folk heller, og eg lurer på når eg har fått denne innsikta. Eg ser ein augneblink i sidespegelen, som om eg skulle tru at eg enno skulle kunne fange bildet av Stine der. Men i spegelen er det berre veg og fjell og grå himmel. Og ... noko anna. Det er som eg kan sjå noko på vegen langt der bak, ein liten prikk, noko som bevegar seg, men så blir det borte, og eg er ikkje sikker på om eg i det heile såg det. Men eg kjenner meg litt uroleg.

– Det er heilt tullete, sjølvsagt, seier Tomas i Dalen, – men brått fekk eg ei slik kjensle av at nokon følgjer etter oss, og at dei ikkje vil oss vel.

– Du skal ikkje seie slikt! seier Liv. – Snart begynner du vel å snakke om daudingar, du også.

– Nei då, seier Tomas i Dalen. – Kanskje er berre denne kjensla eit bilde på noko eg kjenner inne i meg sjølv.

Eg ser ein gong til i sidespegelen. Kanskje er det noko der og kanskje ikkje.

– Kanskje det berre er symbolsk, seier Tomas i Dalen. – Men symbola kan vere jævelske nok når dei får det over seg. Spesielt når dei kjem etter deg på vegen.

– Men må du berre snakke om uhyggelege ting? seier Liv.

– Eg synest de skal setje pris på at iallfall nokon snakkar, seier Tomas i Dalen. – Det ville blitt ganske stilt her dersom de ikkje hadde hatt meg. Det ville ha vore reine spøkelsesbilen.

Dei spelar ein melodi på radioen og brått, utan at eg veit kva som har skjedd, merkar eg at tårene renn nedover kinna mine.

Fleire svingningar og syningar ...

Der kom eg forresten på noko som eg hadde gløymt. Det handlar om bror min, som jo aldri har vore altfor god. Den gongen då kredittkorta og visa-korta og heile det styret der begynte å strøyme ut over landet, så var broderen ein av dei første som skaffa seg eit slikt, og gjekk rett i minibanken. For han trudde jo at no hadde det skjedd noko heilt vidunderleg, no var det berre å ta ut pengar så mykje ein ville. Han tenkte ikkje på at det framleis kunne vere snakk om å ha ei viss dekning på kontoen. Nei då, han trudde at dette var ein slags magi, at ein eller annan stad fanst ein utømmeleg pengehaug som folk berre kunne ause av så mykje dei ville så sant dei hadde eit kreditkort. Etter hans oppfatning hadde sosialdemokratiet no endeleg klart å føre oss fram til den sanne velferdsstaten.

Tomas i Dalen flirer.

Fleire ser i til å tru like eins, no i førjulsstria 2006, når partiet omsider er attende i førarsetet. Og vil ein ha endå meir av oljerikdomen – som er ei kjelde til overdådig konsum – er det jo berre å stemme på framskrittsfascistane, så ordnar det seg nok. Og kanskje har dei til og med rett: Kvifor ikkje bruke opp pengane no med ein gong. Dei (eller me?) er jo ikkje evigvarande likevel. Kjem det eit krakk, dollaren ryk ut* eller noko slikt, så er vel det meste av formua vekke før det gryr av dag.

Han blir stille ei stund. Så ser han bort på meg.

– Og så skjer det, seier han. – Ein ror ut på vatnet ein stille kveld og innser brått at alle dei gamle kameratane er borte og aldri kjem att.

Fortid eller venskap?

Det konkrete og det symbolske går ihopes

Det er fleire bilete her som minner meg konkret om Røldal-Haukeli-Vinje-overgangen, men det kan kanskje like gjerne vere ein annan fjellveg lenger nord Hovland skreiv om – eller rett og slett ein oppdikta fiksjonell ein, kor som helst i Sør-Noreg?

– Det er no ingenting som kombinasjonen av gamle svisker og panfløyte, seier Tomas i Dalen. – Eg skal banne på at Vårherre var jævlig fornøgd med seg sjølv den dagen han skapte panfløytemusikken. Og dagen etter skapte han heisane, så vidt eg kan minnast frå bibelsoga.

Litt småblasfemisk tekst er jo nesten alltid like moro. Men det lett melankolske fenger òg:

Her eg står med ytterkleda på og med kalde føter, i eit mørkt og hustrent sommarhus, kjem slike sommarlege minne til meg, minne om eit fellesskap som eg ein gong trudde på, og som eg no ikkje eingong er sikker på om var reelt. Men det var uansett noko fint med det, og eg undrast på kor alle desse unge menneska har tatt vegen.

Nett som feiringa av 25-årsjubileet til Uffa! Men for forteljaren i boka var det kanskje det religiøse fellesskapet han tenkte på. (Påminning til meg sjølv: Ein skal vel ikkje lese for mykje av seg sjølv inn i ein tekst. Likskapen er kanskje at ein kan kjenne seg att i å vere både gammal og desillusjonert idealist.) Nok om det:

Vi kjørte opp i dalen for å plukke blåbær, og for at T. skulle få sjå herlegdommane. Blåbæropplevinga blei litt redusert på grunn av ein nærgåande og plagsam sau. Eg kan godt forstå bjørnen. Når sauene har provosert han lenge nok, er det ikkje anna råd enn å slå. Frå no av er bjørnen absolutt min mann.

Eg veit ikkje om Hovland, eller personen han gjer seg ut for i dei sjølvbigrafiske (og kursiverte partia i boka), er valdeleg av seg – og har vel heller ikkje noko som helst ansvar for dét, i og for seg. Men det er kanskje ikkje alltid like lett å vere tolerant? Spesielt andsynes gamle skrømt:

Tomas i Dalen svingar av vegen og inn mellom trea så smådyra skvett og dropane fell.

– Vi er komne så langt no, seier han, – at vi kan sjå på kva som er etter oss.

Vi blir sitjande ei stund med motoren av og sjå ut mot vegen. Eg kjenner i kroppen at noko kjem, kvalmen stig, og brått er det noko som fer forbi der ute.

– Trur du at dei såg oss? seier Tomas i Dalen.

– Nei, seier eg. – Eg trur ikkje det.

– Såg du kva det var?

– Det gjekk så fort, seier eg. – Det var vanskeleg å sjå.

– Vi ventar litt til, seier Tomas i Dalen. – Så kan vi fortsetje.

– Trur du dei vil kome tilbake? seier eg, som om han skal vite svaret på slikt.

– Det er det eg tenkjer at vi skal finne ut.

– Eller dei ventar på oss lenger framme.

– Det er det i så fall ikkje noko å gjere med.

Vi sit slik ei stund. Tomas i Dalen røyker, den eine røyken avløyser den andre, og han kastar sneipane ut gjennom vindauget. Av og til kjem ein bil forbi, av og til ikkje.

Ei mogeleg løysing på gåta i teksten kjem like etter, eller kanskje ikkje. Heilt mot enden av boka er det jo òg mogeleg at diktaren peikar på ei heilt anna og parallell oppklaring. Men først litt frå den parallelle dagboka til forfattaren:

Eg tåler ikkje så godt gravferder for tida, sjølv når det er folk som er ganske perifere, eg føresteller meg både det eine og hitt og må tenkje på andre ting.

...

Det er svært mørkt og +8 gradar ute, definitivt haust ... Måtte det berre bli opplett. Sjølv fastbuande sunnfjordingar klagar over vêret no.

Lause småsnuttar på randa av grava, men kanskje likevel:

Det er rart med det. Ikkje det, eg er jo forviten og vil gjerne sjå korleis det går, eg synest eg er blitt ein del av det heile. Men du kan jo skrive til meg og seie korleis det har utvikla seg.

– Det kan eg jo, seier eg.

Han flirer.

– Ein skulle nesten tru du meiner det.

Tja, eg er sjukemeldt for eit år, fekk eg høyre på fredag, første dagen i desember. Kva skal ein nytte det til?

... eg trur eg skal gå ut i verden litt og sjå korleis dei har det der.

Neste blogg :: oversyn :: førre blogg

aage no :: e-post :: XHTML :: CSS :: WAI A/508

Denne sida blei sist endra :: 14. April 2014 :: ©

Til toppen

www.aage.no 2000 © 2008 www.rolle.no