Hurtiglenkjer til innhald, navigasjon, søkjeboksen eller prøv ein annan layout

Vemod i livd mold :: Olav H. Hauge

Her er du no :: www » nn » blogg » 2006 » april

Vemod i livd mold

Eg har vore på jakt etter ei strofe av Olav H. Hauge (1908-1994) i nokre år no. Ho går omtrentleg so her:

Du skal vakte dine ord, for dei skal bere byrd/vere vitne om di gjerning

OK, dette er tekst som kanskje høyrer heime i besto-generasjonen, men kvifor ikkje. Eg gjekk på biblioteket med noko dei høgste utlånstala i Noreg, og lånte Dikt i samling (Ny og auka utgåve), utgjeven i 1985 – naturlegvis ei samling med utdrag frå tidlegare samlinger. Eg fann ei formidabel hylding Til Shelley, frå samlinga Under bergfallet (1951):

Min ungdoms skald! Eg kan kje lenger trø
solstrålan til ditt blåe paradis.
Di tankevogn til svimle høgder ris
og gjer meg ør; og einast ånd, ditt brød,

kan ikkje meg, ein grådig jordson, fø.
Men livet krev av kvar og ein sin pris,
og gauv òg deg i barmen kjøld og is
og kasta i ditt hår sin beiske snø.

Du ånd av eld og storm! Ei villmannstid
er ubudd å ta mot ein son so stor.
Og likevel: i ditt skjott-trødde spor

lyt mannen gå; um han skal verta meir
enn dyret, lyt han audmjukt gje sitt leir
tilbake, brent i kjærleik og ånds strid.

Å verta meir enn dyret! – Eg blei jo litt fundamental, i mi leiting etter ein ståstad etter Folken. Eg hadde trong til fast grunn og soliditet, men òg tekster der kaos og storm blei beskriven. Mellom anna kunne eg no kjenne meg att i diktet Eg stend her no:

Eg stend her no,
ein broten mann.
Og attum ligg
mitt ungdoms land.

Min krins er trong,
min veg er vrang,
og fåe linor
auga sprang.

Du gjeng til andre
etter eld.
Men den vil slokna
ut ein kveld.

For anns manns røynsle
har ikkje verd
den stund du stend
for drege sverd.

Ditt hjartans ljos
i flar, i blund,
er alt du har
i dødens stund.

OK, fullt so dramatisk var det vel ikkje, eg sto korkje vid djupe eller våte gravi (eg gjekk ikkje i Ulefossen). Men stein og vatn hjelper, som i diktet Attum einsemds berg karra eg meg opp i fjelli, for å finne ut kva som var igjen, og ikkje minst, kven:

Ho er søt, einsemdi,
so lenge vegen attende
til dei hine
er open.
For du skin ikkje
for deg sjølv.

Men den dagen berget
dett i
attum deg,
stend du og ropar
i blind angest
og slær knokane
mot ein stengd vegg.

Og du klagar til stjernone,
steinane, havet og vinden
og trur du veit
og gjer deg
ringare enn dei.

Å, du attum einsemds berg!
Det renn attende
so løynd ei elv,
um du som Sinbad
torde fylgja henne.

Som Hauge må ein sometides gå i berget, i villska, for å koma gjennom; Men sjølv etter samling fins det spøkelse som ein ikkje får tatt livet av, og som ein berre må leve med. Og det er ille at sanninga ikkje kan kome for ein dag. Diktet Sanningi finn me i samlinga Dropar i austavind frå 1966:

Sanningi er ein skygg fugl,
ein fugl Rokk som
ferdast utanum tidi,
stundom fyre,
stundom etter.
Sume segjer ho
ikkje er til,
dei som har set henne,
tegjer.
Eg har aldri tenkt meg sanningi
som ein husfugl,
men um ho so vore,
kan du godt strjuka henne med fjøri
og ikkje jaga henne upp i ei krå
til ho snur ugleaugo og klør imot deg.
Andre held sanningi for
ei kald knivsegg,
ho er både
yin og yang,
ormen i graset,
og fuglekongen som lettar frå ørni
når hu trur seg høgst.
Eg har òg set
sanningi daud:
augo stod som på ein klaka hare.

No ja – upp i ei krå – mogleg at ein skal søkje å sjå litt breiare, litt utanom seg sjølv og tenkje generelt og allment; Mykje av det Hauge dikta, er lett å kjenne seg igjen i for nokre og ein kvar. Etter som åra går og ein blir fylt med historier og minne om gamle kjensler, kan ein tenkje at elda kjem krypande og ein blir treigare.

I Dropar i austavind (1960) finn me Kvardag:

Dei store stormane
har du attum deg.
Då spurde du ikkje
kvi du var til,
kvar du kom ifrå eller kvar du gjekk,
du berre var i stormen,
var i elden.
Men det gjeng an å leva
i kvardagen òg,
den grå stille dagen,
setja potetor, raka lauv
og bera ris,
det er so mangt å tenkja på her i verdi,
eit manneliv strekk ikkje til.
Etter strævet kan du steikja flesk
og lesa kinesiske vers.
Gamle Laertes skar klunger
og grov um fikentrei,
og let heltane slåst ved Troja.

Mot slutten av livet redigerte Olav H. Hauge Dikt i samling om att fleire gonger. Han både tok vekk strofer og la til heile dikt som hadde liggi lenge på vent.

Odda-guten Knut Olav Åmås kom med den store boka Mitt liv var draum om diktaren Hauge i 2004. Ho inneheld er på noko øvi 700 sider med kjelder og noter; Eit velde av anekdotar fletta saman til ein biografi, ein annleis biografi om eit annleis liv, som det står å lese på omslaget. Mellom anna skal Hauge, i ei telefonsamtale med redaktøren hjå Samlaget, ha sagt at det var for mykje jammer i dei første dikta.

I diktet Ospi finn me skir og var poesi med langlivd perspektiv:

Eg veit korleis
flinten vert til,
segjer ospi, og blikrar
ved led,
ho er seig
som vassdrukken ved.
Og segjer dei sant,
skal det finnast
blå diamant.

Eller i Det er den draumen:

Det er den draumen me ber på
at noko vedunderleg skal skje,
at det må skje –
at tidi skal opna seg
at hjarta skal opna seg
at dører skal opna seg
at berget skal opna seg
at kjeldor skal springa –
at draumen skal opna seg
at me ei morgonstund skal glida inn
på ein våg me ikkje har visst um.

Ein dag å få sjå noko som ein ikkje har visst um, noko heilt nytt. Det er vel noko av det lille sikre her i livet, det at det kjem ein dag for kvar og ein av oss da vi skal glida inn på ein ny våg.

I kapitlet Å døy er ein kunst nemner Åmås eit utdrag frå eit brev frå Hauge:

Men, verdi er ein vond stad å vera, ein har nok med å hjelpa seg frå dag til dag, stort meir strekk ikkje kreftene til.

I følge Åmås fekk Hauge eit langt og tøft liv med mange innleggjingar. Merkeleg då at han likevel hadde so klåre og reine observasjonar. I samlinga Spør vinden frå 1971 sto diktet Kald dag:

Soli knip auga att
bak ein rimut fjellgard.
Gradestokken
kryp ned og
ned –
varmen i ein
samlar seg
i ei liti
grop.
Eg sparer på veden,
gjer verset stutt.

Og ein kan vanskeleg gå forbi trua (og inkarnasjonen) når ein skriv om Olav H. Hauge. I Spør vinden finn me og diktet Dieu de la danse (Vaslav Nijinskij):

Gud synte seg att, i hamen til ein dansar.
Han dansa livet og døden, kjærleik og fred.

Den store bilethoggaren sa:
Deg kan eg korkje hogga
eller teikna.
Du er fullkomen.

Og dansaren hengde på seg ein kross og
gjekk ut millom dei krigande folki
og sa: Eg er Gud.
Eg er kjærleik.
Eg er fred.
Og gret
for verdi.

Då stengde dei han inne,
til den dansande logen
skrokna,

til dei kunde
teikna og hogga han
og bodskapen hans
vart ord
i ei bok.

Ja, det lenge millom ein får høyre bodskapen og sjå folk lye han.

Neste blogg :: oversyn :: førre blogg

aage no :: e-post :: XHTML :: CSS :: WAI A/508

Denne sida blei sist endra :: 14. April 2014 :: ©

Til toppen

www.aage.no 2000 © 2008 www.rolle.no