Hurtiglenkjer til innhald, navigasjon, søkjeboksen eller prøv ein annan layout

Amok « blogg [nn]

Her er du no :: www » nn » blogg » 2005 » mai

I nokre månader har eg vore noko oppgjeven over kor mykje rart forfattarane våre skriv i dag. (Tar du ein kikk på bokmålsbloggen, finn du mange sukk frå mi side – på bokmål, for det er på det målføre eg finn det meste av tullet.) Litteraturanmeldar i P2, Knut Hoem, sa i Boktilsynet laurdag 5. mars – da han snakka om kor mykje dagens forfattarar krev av sine lesarar – noko slikt (på ein eller annan vestlandsk dialekt):

Eg fatter ikkje ka som er i ferd med å skje, eg altså, i norsk samtidslitteratur. Det er altså så mange psykopater og gærninger der ute – håper det ikkje gjenspeiler virkeligheten.

Men dei nynorske stemmene er heller ikkje heilt rett navla. I novellesamlinga Amok gjer Finn Øglænd eit godt forsøk på å gjere lettleste noveller for ungdom. I opningsnovella – som òg har gjeve tittel til boka – skriv han om ein unggut som ein dag, etter å ha vore vanleg og skoleflink heile sitt liv, berre går amok. Her reflekterar han over handlingene sine:

Denne reaksjonen gav Stian E. ei kjensle av makt, eller iallfall redusert avmakt. Med andre ord, en meir behageleg reaksjon ...

Øglænd veksler på kva for kjønnsperspektiv han skriv ut ifrå. I novella Svart sol lèt han ei jente fortelje/skrive:

Det bare skjedde. Eg kan ikkje forklare det. Ikkje vil eg forklare det heller. Men eg vil prøve å forstå det.

Vi var på hytta, eg og tre venninner: Cecilie, Ingjerd og Gry. Plutseleg – eller, eg veit ikkje om det skjedde heilt plutseleg, men det skjedde iallfall – altså, plutseleg sat eg der og følte meg heilt utanfor alt. Som eit vesen frå ein framand planet. Eg skjøna ikkje kva venninnene mine snakka om. Det vil seie, eg skjøna det jo, eg skjøna orda dei bruka, det var det same gamle fnisetullet, men eg skjøna ikkje vitsen. Eller, rettare sagt, eg følte ikkje at eg var med på det. Eg fall ut. Ikkje fordi dei var spesielt dumme. Dei er alltid litt dumme og fnisete, det har eg alltid synst, men det var ikkje noko spesielt med dei denne gongen. Det var eg som var forandra. Eg blei sikkert frykteleg fjern, eg må ha sett slik ut. Dei blei bekymra for meg også.

– Snakk, Heidi. Snakk, då! Er du blitt sjuk?

Men eg hadde bestemt meg for ikkje å snakke meir. Ikkje til dei, ikkje til nokon. Ikkje fordi eg var sint eller spesielt lei. Eg bare følte meg utanfor. Og det blir også feil, for eg har alltid følt meg utanfor, som om eg var litt eldre og hadde skjøna litt meir enn venninnene mine. Som om eg ikkje heilt tok dei på alvor.

– Du lever i ei anna verd, du, bruka dei å seie.

Og det gjorde eg vel. Men eg snakka ikkje så mykje om det. Eg bare fniste og jatta med dei, som om det ikkje var noko spesielt med meg. Men eg var nok grunnleggande utanfor. Eg skjøna ikkje eigentleg kva dei snakka om, kva dei ville. Det var som om dei snakka i ei anna verd. Men eg kunne vere til stades i den verda ei stund, heilt til eg fekk nok, og gjekk på rommet mitt.

– Nå er ho blitt fjern igjen, bruka dei å seie då.

Men dei lo litt av meg. Trudde vel eg var fornærma. Men eg var ikkje fornærma, eg var bare fjern. Og nå var det blitt sterkare. Det vil seie, det var heilt umuleg. Den gongen, på hytta: Eg følte at eg ikkje kunne vere der meir. Ikkje bare på hytta, med venninnene mine, men med folk generelt. Inkludert familien min, altså mor mi og bror min og ei bestemor som snart skal dø. Inkludert skulen. Eg kunne ikkje vere der, eg kunne ikkje lenger late som om eg var til stades og tok dei på alvor. Eg var utanfor, eg var ein alien. Eg kunne ikkje jatte med dei, ikkje late som eg var ei av dei. Det sa bare pang. Ikkje fordi eg ville det slik, ikkje fordi eg hadde bestemt det, det bare skjedde. Eg hadde fått nok. Eg kunne ikkje snakke. Eg skulle gjerne gjort det, for venninnene mine si skuld, for mi eiga lykkes skuld, men eg kunne ikkje.

Slik var det altså med meg: Eg kunne ikkje snakke.

Eg sa ikkje eit ord meir den helga. Ikkje seinare heller. Eg kan ha snakka i søvne, men i vaken tilstand sa eg ingenting. Sjølvsagt trudde alle at det var noko gale med meg.

– Nå har ho isolert seg heilt, blitt psykotisk, bla bla.

Men det var ikkje noko feil med meg, det var dét dei ikkje skjøna. Eg var heilt i orden, hadde det heilt fint. Det vil seie, så fint som ein kan ha det. Ikkje verre enn før. Eg kunne bare ikkje snakke. Eg hadde ikkje noko å seie. Og eg kunne ikkje bare late som ingenting. For eg var ikkje der. Eg var ikkje til stades. Eg var ein annan stad.

Det var det dei ikkje skjøna. Den andre staden min. Der eg var i verkelegheita. Dei skjøna ikkje at det var like bra for meg å vere der. Ja, betre. Eg følte meg heilare, meir levande, ikkje så full av løgn og spel. Det var ei reinare og vakrare verd. Einsam, ja, men eg hadde alltid vore einsam. Det vil seie, eg hadde aldri skjøna kva andre folk heldt på med. Då eg var barn, kanskje, men ikkje etter at eg blei 13-14. Det verka heilt meiningslaust. Likevel dreiv eg på, skreiv stilar om livet mitt, om uroa mi for framtida, om kva eg skulle bli når eg blei vaksen, korleis det skulle gå med verda etc. Som om det betydde noko. Eg var jo ikkje der! Eg skulle ikkje noko der. Eg hadde ingenting der å gjere. Eg hadde andre ting å gjere, ein annan stad. Som dei ikkje visste om. Som dei ikkje ville vite nok om.

Sukk: Eg hadde fått nok, eg hadde ikkje noko å seie og eg skulle ikkje noko der er setningar som går rett heim hjå meg. OK, eg kunne attgje heile novella Svart sol – ho er like var og fin heile vegen (men ein må setje strek ein stad). Han skriv godt han Finn Øglænd. I novella Litt meir enn ein venn skriv han om ung kjærleik på venstresida:

Ho synest eg er for passiv, særleg politisk. Men også på andre måtar. Ho synest ikkje det er noko tó i meg, ikkje nok fart. Det kan ha noko med klasseskilnad å gjere. Far hennar er sjef i Statoil, mora sjef for eit reklamebyrå. Eg er ikkje full av oppdrift eller vilje, har ikkje nok av den handlekrafta Tonje likar. Eg er dømt på førehand. Eg kan aldri bli fascinert av desse sjølvgode vi-veit-best-ungdommane i RU med sine politisk korrekte buttons og palestinaskjerf. Eg klarer aldri å bli så sikker på at eg har rett, derfor orkar eg ikkje å organisere meg politisk. Eg er vel ein slags anarkist eller noko. Eg har heilt klart eit klasseperspektiv på ting. Og skulle eg vere stygg, ville eg kalle Tonje ei jente frå borgarskapet som kompenserer for nettopp det med å melde seg inn i ein kvasikommunistisk organisasjon. Ho kjem nok til å falle fint på plass og få ei leiarstilling.

Slik tenker eg når eg er kynisk.

Det går ikkje heilt bra, det dameprosjektet der, kanskje av di:

Alt kjem til den som er tålmodig, brukar mor mi å seie. Alt kjem til den som tar ein risk, seier eg. Dessverre er eg ikkje nokon gamblar. Eg er for feig. Eg vil heller vente og sjå.

I første sitatet har vel forfattaren òg tatt tak i eit metaperspektiv på nyare norsk litteratur mynta på ungdom. I novella Guten på sykkelen kommenterer Øglænd tema og funksjon til litteraturen, eller kanskje sitt eige forhold til han:

Eg las ganske mykje. Det førekjem meg at det er i bøkene ting skjer, det er der livet utspelar seg, og ikkje i den såkalla verkelege verda som så langt eg kan vurdere er ein vits.

Neste blogg :: oversyn :: førre blogg

aage no :: e-post :: XHTML :: CSS :: WAI A/508

Denne sida blei sist endra :: 14. April 2014 :: ©

Til toppen

www.aage.no 2000 © 2008 www.rolle.no